W dniu 31 stycznia 2026 roku w sali katechetycznej przy parafii prawosławnej św. Aleksandra Newskiego w Łodzi odbył się wykład dr Violetty Wiernickiej pt. „Cerkwie Łodzi i województwa łódzkiego – znane i nieznane„. Wydarzenie zorganizowano z błogosławieństwa JE biskupa Atanazego, ordynariusza prawosławnej diecezji łódzko-poznańskiej.
Prelegentka, doktor nauk humanistycznych związana z Uniwersytetem Łódzkim, w pracy naukowej koncentruje się na dziejach mniejszości prawosławnej w Polsce (szczególnie przed 1914 rokiem). Jest autorką cenionych publikacji m.in.: „Prawosławni w Łodzi„; „Prawosławna diecezja łódzko-poznańska” oraz nowej pozycji „Polacy w Ukrainie. Czasy carskie”.
Spotkanie zainaugurowało rok jubileuszowy – w 2026 roku przypada bowiem 75. rocznica erygowania diecezji łódzko-poznańskiej. Jej historia sięga 7 września 1951 r., kiedy to Sobór Biskupów pod przewodnictwem metropolity warszawskiego i całej Polski, Makarego (Oksijuka), uchwalił nowy podział administracyjny Kościoła w kraju. Pierwszym ordynariuszem nowo powołanej diecezji został władyka Jerzy (Korenistow).
Licznie przybyłych gości przywitał proboszcz łódzkiej parafii, ks. mitrat Eugeniusz Fiedorczuk, wraz z przewodniczącym zarządu koła terenowego w Łodzi, Panem Patrykiem Mieszkowiczem. Spotkanie rozpoczęto od wspólnego odmówienia Modlitwy Pańskiej w językach polskim i cerkiewno-słowiańskim. Wydarzenie przyjęło charakter ekumeniczny, gdyż wśród słuchaczy znaleźli się nie tylko parafianie, ale także pozostali mieszkańcy Łodzi zainteresowani wielowyznaniową historią regionu.
Dr Wiernicka w fascynujący sposób nakreśliła szeroki kontekst historyczny obecności prawosławia na tych ziemiach. Wspomniano o misji św. św. Cyryla i Metodego, która dotarła także na południowe ziemie współczesnej Polski oraz mało znanej historii ucieczki drużyny Świętopełka (980-1019) do państwa Bolesława Chrobrego, prywatnie teścia kijowskiego księcia. Wojownicy ci osiedlili się w okolicach dzisiejszego Lutomierska i Łasku.
Omówiono także napływ greckich i serbskich kupców z Imperium Osmańskiego w połowie XVII wieku. To oni dali początek parafiom m.in. w Piotrkowie Trybunalskim, Kaliszu czy Poznaniu. Prelegentka przedstawiła rozwój sieci parafialnej w dobie zaborów oraz bolesne straty w architekturze sakralnej, będące wynikiem wojen oraz akcji rewindykacyjnych w II RP. Wykład wzbogaciła prezentacja unikatowych fotografii i pocztówek przedstawiających cerkwie istniejące do dziś, jak i te., które nie przetrwały do czasów wspóczesnych. Po zakończeniu prelekcji uczestnicy zwiedzili parafialną izbę pamięci, gdzie w kuluarowych rozmowach kontynuowano dyskusję o bogatych dziejach prawosławia na ziemi łódzkiej. Po zakończeniu spotkania uczestnicy udali się do cerkwi św. Olgi na nabożeństwo całonocnego czuwania.
